Polarizacija socijaldemokratije (3)

Kod Nijemaca je ugled cara i vlade kasnije bio dobro uzdrman. Sve ovo treba posmatrati i u kontekstu međunarodnih događaja.
0B0DDED3-B7F3-4B37-B520-82004448F50F
Novo!
Close
Sačuvajte članke sa nalogom

Nakon što se prijavite preko Cafe Sandžak, možete sačuvati priče i lako ih pregledavati kasnije na bilo kojem uređaju.

U vrijeme između dva svjetska rata Njemačka je bila poprište uličnih sukoba koji su podsticani iz dva suprotstavljena tabora, „crnog“ i „crvenog“. Ovdje su značajan elemenat predstavljali frajkori, ratni veterani iz Velikog rata i oni su osnivani kao desničarske (para)milicije. Frajkori su uvođeni u borbu protiv spartakista odnosno komunista 1918. i 1919. godine za vrijeme njemačke revolucije. Ipak, njihov cilj je bio rušenje Weimarske republike. Nerijetko su učestvovali u ubistvima pristalica republike koja je nikla na temeljima ranijeg njemačkog carstva. Frajkori su na neki način predstavljali predstražu nacizma. Kasnije će mnogi frajkori biti utopljeni u nacističku miliciju. Ovo je, također, vrijeme velike postratne privredne krize, inflacije razarajućih razmjera, zapravo jedne sveopće ekonomsko-političke krize koja će biti prisutna u Njemačkoj poslije Prvog svjetskog rata. Ali, prije obrade teme o dolasku nacizma na vlast treba zaviriti u njemačko biće, političko djelovanja raznih grupa i, prije svega, socijaldemokratije u ovoj zemlji.

Socijaldemokrati podržavaju ratne ciljeve

Njemačka je pred kraj Prvog svjetskog rata i pred neizbježnim porazom Wilhelmovog imperija zapala u privrednu i političku krizu čiju krajnju manifestaciju predstavljaju revolucionarni dogadaji iz novembra 1918. godine. Tih godina i radnički pokret je bio u krizi, jer je došlo do potpunog raskola socijaldemokratske većine koja je bila najjača stranka u Reichstagu. Socijaldemokratska partija je glasala za ratne kredite. Iako su se stranački aktivisti razmetali “revolucionarnom“ retorikom, SPD, koji je vremenom postajao dijelom državno-političke mašinerije, podržao je odluke militarističke carske vlade za ulazak Njemačke u Prvi svjetski rat. Ovo je dovelo do propasti II internacionale ali i pojave raznih disidentskih grupa. Prvi svjetski rat je doveo u krizu carsku vladu Wilhelma II, odnosno režim imperijalizma i militarizma, jednom riječju vladajuće klase. Kako to biva u ovakvim situacijama ratne krize dovode do snaženja vojničke kaste koja je svim sredstvima pokušavala uništiti demokratske težnje.

Predstavnici ljevice u Socijaldemokratskoj partiji, prije svih Karl Liebknecht (Libkneht) isticali su antiimperijalizam kao pretpostavku ostvarivanja demokratrije u Njemačkoj. Oni su se zalagali da se moć vojničke kaste slomi ne formalno nego krucijalno i suštinski kroz kidanje veza između oružanih snaga i zemljišnog posjeda, jer je odatle svoju moć crpila ova kasta u njemačkom društvu. Kako kaže Enzo Collotti po prvi put su se i u selječakim masama „koje su snabdijevale bojište svojim sinovima“, javile klice pobune, a udarci općeg siromaštva i sivila jednog turobnog bitisanja počeli su da pogađaju u srednje slojeve. Srednja klasa je u neko bolje vrijeme pozdravljala militarističku politiku imperatora. C Potpuna izolacija centralnih sila u vrijeme kada u rat na strani sila Antante stupaju Italija i SAD, antinjemačka propaganda polahko počinje prodirati među Nijemce, posebno o „neograničenom podmorskom ratu“ kada su Nijemci potopili blizu 4 miliona tona brodovlja, a u 1917. oko 6 miliona tona savezničkoga i neutralnoga brodovlja. Ovo je zaprijetilo slomu opskrbe Velike Britanije.

Ali, također, ne treba zaboraviti domašaje ruske komunističke revolucije koja počinje da se razmatra ne samo kod ljevičarskih grupa nego i kod drugih dijelova društva. Ovo su bili momenti koji su uticali na javno mnjenje, naravno u negativnom kontekstu.

Nastajanje spartakovaca

Na lošu poziciju imperije je uticao poraz u Prvom svjetskom ratu. Počela su nagađanja visokih njemačkih oficira, nacionalističke propagande, i posebno nacionalsocijalističkog pokreta, što se polahko prenosilo na običan narod, da su za poraz Njemačke odgovorni, kako su iz nacisti zvali „novembarski zločinci“ (rat završen 11.11.1918.). Prema njima Njemačka ne bi završila kao gubitnik Prvog svjetskog rata da nije bilo unutrašnjih neprijatelja i „subverzije“ u njenim redovima koji su joj zadali „udarac nožem u leđa“ (Dolchstosslegende). Priču o „udarcu nožem u leđa“ su podgrijavali i njemački generali kako se ne bi ugasio mit o vojsci ali i zbog očuvanja svojih pozicija. Njemački vojni prvaci Paul von Hindenburg i Erich Ludendorff su još držali pod kontrolom njemačku armiju, ali je ipak krajem septembra 1918. Ludendorff zatražio od njemačkog kajzera Wilhelma II da odmah traži primirje.

Što se tiče ljevice na političkoj sceni Njemačke treba reći da se u početku opoziciona manjina u Socijaldemokratskoj partiji formirala teško. Tek je Karl Liebknecht dva mjeseca nakon početka rata zauzeo suprotan, drugačiji stav, u odnosu na političku većinu socijaldemokratske frakcije u njemačkom Reichstagu. On je stao na stranu najuticajnijih ljevičara tog vremena Rose Luxemburg i Franza Mehringa /Franc Mering/ Od tada je politička pozicija počela da se koncentrira, ali ovakva stajališta Karla Liebknechta izražena u manifestu pod naslovom „Glavni neprijatelj je u sopstvenoj zemlji“ nisu zaboravljena u militarističkim krugovima Njemačke. Dva mjeseca nakon njegovog solidarisanja sa Luxembrug i Mehringom, ekspresno je poslan u vojsku, a samo nekoliko dana kasnije Luxemburg je završila u zatvoru. Ubrzo nakon toga pod rukovodstvom Mehringa je izdat prvi broj časopisa Die Internationale, koji je pisao o teoriji i praksi marksizma, a koji će nešto kasnije (1919.) postati organ Komunističke partije Njemačke. Ova grupa koja je stala iza programske koncepcije novina optužila je politiku SDP-a. Još uvijek, međutim, nije bila spremna na politički rascjep, što su potvrdili učešćem na konferencijama u Cimervaldu, Kintalu i Stokholmu. Njeni aktivisti su još vjerovali da će se moći izboriti legalnim sredstvima protiv rata. No, ubrzo je postalo jasno da će grupa moći da se bori protiv socijaldemokratske većine kroz ilegalne pisma koja su od januara potpisivana kao Spartakus. Vremenom će ova grupa socijaldemokratske ljevice, početi djelovati kao „sparatkovci“. Militaristički režim nakon toga je u maju 1916. uhapsio ponovo Liebknechta koji je rukovodio demonstracijama protiv rata, a onda su u zatvoru završili Rose Luxemburg pa Julian Marchlewski, Ernest Meyer…

Sparatkovci su optužili Socijaldemokratsku partiju za desno skretanje kroz članak Rose Luxemburg „Kriza u socijaldemokratiji“. Unutrašnju opoziciju su činili još 18-orica socijaldemokratskih poslanika, koji su isključeni iz parlamentarne grupe zato što su glasali protiv ratnog budžeta u martu 1916. godine. Oni su formirali Socijaldemokratsku radnu grupu (njem. Sozialdemokratische Arbeitsgemeinschaft). Spartakovci, međutim, nisu prekidali veze sa partijom, jer bi na taj način popucale veze sa masama. Pokušavali su uspostaviti kontakte sa opozicijom i koordinirati akcije, ali sve je završilo nesupješno. Na kongresu u Goti od 6. do 8. aprila 1917. učestvovali su u konstituiranju Nezavisne socijaldemokratske partije Njemačke – USPD sa jasnom orijentacijom u zadržavanju svoje političke platforme. Nova partija, kako se vidi, bila je kontaminirana različitostima, a protivrječnosti su se odmah manifestirale u praksi.

Heftični bilten

Nikad više ne propustite veliku priču od Sandžaklije. Prijavite se za Heftični Bilten i svake hefte primajte e-mail s pričama koje morate pročitati.

Čitajte više

Search
Search

Slušajte audio izdanja magazina Sandžaklija

HEFTIČNI BILTEN

Nikad više ne propustite veliku priču od Sandžaklije.

Prijavom na Heftični Bilten slažete se sa Uslovima korišćenja i politikom privatnosti.