Globalna trka za regulacijom vještačke inteligencije

Zakonodavci traže da se od kompanija s vještačkom inteligencijom zahtijeva uspostavljanje zaštite od nelegalnog sadržaja i da otkriju materijal sa zaštićenim autorskim pravima koji se koristi za obuku sistema.
Ilustracija: DeepMind design / novoto studio
Ilustracija: DeepMind design / novoto studio
Novo!
Close
Sačuvajte članke sa nalogom

Nakon što se prijavite preko Cafe Sandžak, možete sačuvati priče i lako ih pregledavati kasnije na bilo kojem uređaju.

Dok se chatbotovi, generatori slika i tražilice koje pokreće vještačka inteligencija (AI, Artificial intelligence) brzo šire, kao i upozorenja nekih od njenih kreatora o neobuzdanom razvoju tehnologije i mogućim zloupotrebama, mnoge vlade širom svijeta, uključujući SAD, Kinu i Evropsku uniju krenule su u trku postavljanja sveobuhvatnih propisa ove oblasti, pišu svjetski mediji.

Evropska unija (EU) je najdalje odmakla te se o prijedlogu Zakona o vještačkoj inteligenciji EU već ove sedmice odlučuje u Evropskom parlamentu. Istovremeno, evropski stručnjaci traže zaštitu istraživanja AI otvorenog koda.

Splet različitih propisa

Postavljanje univerzalnih regulatornih okvira za tehnologiju oduvijek je bilo nezgodno, ali je s razvojem tehnologije postalo sve izazovnije. Pregovaranje o pravilima od društvenih medija do 5G mobilne tehnologije, bilo je ispunjeno geopolitičkim nedoumicama i nesuglasicama.

Vještačka inteligencija, sa svojim ogromnim potencijalom za transformaciju ekonomija i društava, ne nužno na bolje, predstavlja izazov bez presedana, napisao je Forin polisi (Foreign Policy).

Kao što je to često slučaj sa novim tehnologijama, Evropa je na čelu utrke za regulaciju AI, a u toku je i američka regulacija vještačke inteligencije. Prošle godine, Bijela kuća objavila je “Nacrt za AI zakon o pravima” koji postavlja pet principa za sprječavanje diskriminacije i zaštitu privatnosti i sigurnosti korisnika, dok je američki Institut za standarde i tehnologiju objavio u januaru svoj okvir upravljanja rizikom od AI.

Prošlog mjeseca je i demokratski senator Čak Šumer (Chuck Schumer), lider većine u Kongresu, pokrenuo niz aktivnosti u cilju donošenja sveobuhvatanog zakona o vještačkoj inteligenciji. Međutim, dodaje Forin polisi, za sada je Vašington usvojio pristup usklađenosti na dobrovoljnoj bazi, dok stručnjaci kažu da je potreban obavezujući pristup regulaciji vještačke inteligencije.

Vašington i Brisel pokušavaju da postave temelje za globalno upravljanje vještačkom inteligencijom kroz bilateralni savjet za trgovinu i tehnologiju. Ministri za digitalne tehnologije iz grupe zemalja G7 također su nedavno posvetili značajan dio svog sastanka “odgovornoj AI i globalnom upravljanju vještačkom inteligencijom”, podržavajući pristup zasnovan na riziku sličan onom u zakonodavstvu EU.

Veliki izazov je, naglašava Forin polisi, Kina. Kao i u slučaju društvenih medija i velikih tehnoloških kompanija, Kina je postavila propise koji nameću mnogo strožije zahtjeve o tome kako AI kompanije prikupljaju podatke, treniraju svoje algoritme i proizvode rezultate u skladu s cenzurom i vladinom kontrolom Pekinga. Kini je trebalo samo nekoliko dana da ograniči ChatGPT kada je program počeo da osvaja svijet početkom ove godine.

Iako je AI tehnologija u svojim ranim danima, širom svijeta se pojavljuje splet različitih propisa sa širokim spektrom prioriteta, sa značajnom podjelom između Istoka i Zapada. O tome je, ukazuje američki časopis, nedavno pisao Bruking institušn (Brookings Institution) analizirajući planove upravljanja AI u desetinama zemalja, uključujući Sjedinjene Države, Singapur, Kinu, Rusiju, Meksiko i Indiju.

Autori izvještaja zaključuju kako je “Istok gotovo isključivo fokusiran na izgradnju svojih istraživačko-razvojnih kapaciteta i u velikoj mjeri ignoriše tradicionalne ‘zaštitne ograde’ upravljanja tehnologijom”, dok je Zapad “skoro isključivo fokusiran na to da ove ograde budu postavljene”.

Novi etički i društveni rizici

Razvoj vještačke inteligencije koji oduzima dah zapanjio je korisnike pa su čak i zvaničnici Evropske unije koji rade na revolucionarnim pravilima za upravljanje tehnologijom u nastajanju zatečeni brzim usponom AI, ukazuje Asošiejtid pres (The Associated Press), naglasivši da bi Zakon o vještačkoj inteligenciji EU mogao postati de facto globalni standard za AI.

Vlasti širom svijeta pokušavaju da shvate kako kontrolisati tehnologiju koja se brzo razvija da bi se osiguralo da ona poboljšava živote ljudi bez ugrožavanja njihovih prava ili sigurnosti, ističe AP i dodaje da su regulatori zabrinuti zbog novih etičkih i društvenih rizika koje predstavljaju ChatGPT i drugi sistemi vještačke inteligencije opšte namjene koji bi mogli da transformišu svakodnevni život, od poslova i obrazovanja do autorskih prava i privatnosti.

Bijela kuća je nedavno pozvala čelnike tehnoloških kompanija koje rade na vještačkoj inteligenciji, uključujući Majkrosoft (Microsoft), Gugl (Google) i OpenAI, tvorca ChatGPT-a, kako bi razgovarali o rizicima. Kina je izdala nacrt propisa koji nalažu procjenu sigurnosti za sve proizvode koji koriste generativne AI sisteme kao što je ChatGPT, dok je Italija nakratko zabranila ChatGPT zbog kršenja privatnosti.

Očekuje se, prema pisanju Asošiejtid presa, da će sveobuhvatni propisi EU biti odobreni 11. maja. Međutim, čak i nakon dobijanja konačnog odobrenja, koje se očekuje do kraja godine ili najkasnije početkom 2024., Zakon o vještačkoj inteligenciji neće odmah stupiti na snagu.

Odredit će se grejs period za kompanije i organizacije da shvate kako da usvoje nova pravila a moguće je, smatraju stručnjaci, da će industrija tražiti više vremena tvrdeći da konačna verzija Zakona o vještačkoj inteligenciji treba ići dalje od prvobitnog prijedloga.

Frederiko Oliviera Da Silva (Frederico), viši pravni službenik u Evropskoj organizaciji za zaštitu potrošača BEUC napominje da je ChatGPT pokrenut tek prije šest mjeseci i da je za to vrijeme već izazvao niz problema kao i pogodnosti. Ako Zakon o AI godinama ne stupi na snagu u potpunosti, “šta će se dogoditi za četiri godine?”, rekao je.

Evropska pravila koja utiču na ostatak svijeta, takozvani Briselski efekat, ranije su se primjenjivala nakon što je EU pooštrila pravila o privatnosti podataka i naložila zajedničke kablove za punjenje telefona, iako su, dodaje AP, takvi napori kritikovani zbog gušenja inovacija.

Nacrt evropskog zakona

Nagla popularnost ChatGPT-a i drugih alata vještačke inteligencije ubrzala je Brisel u namjeri da reguliše ovaj sektor, te će u četvrtak, 11. maja zastupnici Evropskog parlamenta glasati o Nacrtu zakona o vještačkoj inteligenciji, piše Agencija Frans pres (Agence France-Presse).

Suočeni s rizikom da se AI koristi za pravljenje opasnog sadržaja, manipulisanje mišljenjem, sprovođenje masovnog nadzora ili druge opasnosti, čak su i tehnološki lideri Ilona Maska (Elon Musk) pozvali na pauzu u razvoju vještače inteligencije.

Ipak, naglašava AFP, sve veća upotreba AI od strane javnosti i korporacija nadmašuje akciju Brisela koji je još prije dvije godine predložio početni nacrt zakona za rješavanje ovog pitanja, dok su zemlje članice EU tek krajem 2022. utvrdile svoju poziciju u tom procesu – baš u trenutku kada je ChatGPT uzeo maha.

Sada će zastupnici Evropskog parlamenta iznijeti svoj stav na glasanju odbora u četvrtak, nakon čega će Parlament, Komisija i države članice započeti vjerovatno naporne pregovore za postizanje sporazuma o revidiranom nacrtu zakona.

Zakonodavci traže da se od kompanija s vještačkom inteligencijom zahtijeva uspostavljanje zaštite od nelegalnog sadržaja i da otkriju materijal sa zaštićenim autorskim pravima koji se koristi za obuku sistema.

Prijedlog komisije poziva na okvir oko AI sistema koji komuniciraju s ljudima, posebno obavještavajući korisnika da su u kontaktu s mašinom, i zahtijevajući od aplikacija za proizvodnju slika da navedu da je njihov rezultat stvoren umjetno.

Evropski parlament, međutim, želi dodati i zabranu AI prepoznavanja emocija, te da se riješi izuzetaka koji bi omogućili daljinsku biometrijsku identifikaciju ljudi na javnim mjestima od strane organa za provođenje zakona.

Srž zakonodavnog okvira je lista pravila koja bi se primjenjivala na “visokorizične” prijave, prema kriterijima utvrđenim u zakonu, ističe AFP i dodaje da Evropska komisija predlaže da se imenovanjem obuhvate sistemi u osjetljivim domenama kao što su kritična infrastruktura, obrazovanje, ljudski resursi, javni red i upravljanje migracijama.

Nacrt zakona je modeliran po postojećem zakonu EU o sigurnosti proizvoda koji nameće provjere i kontrole proizvođačima. U njemu se potpune zabrane uglavnom izbjegavaju, osim kada se AI suprotstavlja evropskim vrijednostima.

Poziv na zaštitu istraživanja AI otvorenog koda

Stručnjaci su nedavno upozorili Brisel da rizikuje da prepusti kontrolu nad vještačkom inteligencijom američkim tehnološkim kompanijama ako ne bude djelovao na zaštiti istraživanja na lokalnom nivou u svom zakonu o AI, napisao je Gardijan (The Guardian) početkom maja.

U otvorenom pismu na čelu s njemačkom istraživačkom grupom Laion, ili Velika otvorena AI mreža, Evropskom parlamentu je rečeno da pravila “jedna mjera za sve” rizikuje eliminaciju otvorenog istraživanja i razvoja.

“Pravila koja zahtijevaju od istraživača ili programera da nadgledaju ili kontrolišu daljnju upotrebu mogla bi onemogućiti puštanje vještačke inteligencije otvorenog koda u Evropi.(…) Eliminisanje istraživanja i razvoja otvorenog koda ostavit će evropsku naučnu zajednicu i ekonomiju kritično zavisnim o nekolicini stranih i vlasničkih firmi za osnovnu AI infrastrukturu”, navodi se u pismu.

Šef Laiona Kristof Šuman (Christoph Schuhmann) ističe da grupa radi na izradi AI modela otvorenog koda, koji bi, nakon puštanja u javnost, mogao bilo ko da koristi ili poboljša, a što bi prema njegovom mišljenu, bila vrsta AI koja je “sigurnija, pristupačnija i demokratičnija”.

Za razliku od svojih kolega u američkim kompanijama s vještačkom inteligencijom, koji kontrolišu milijarde dolara vrijedne organizacije i često imaju lično bogatstvo u stotinama miliona, Šuman je, kako ističe Gardijan, redovni profesor informatike u srednjoj školi i volonter u svijetu AI.

“Ova tehnologija je digitalna supersila koja će u potpunosti promijeniti svijet i želim da vidim svoju djecu kako odrastaju u svijetu u kojem je ta moć demokratizovana”, kazao je Šuman.

On tvrdi da bi EU trebala aktivno podržavati istraživanje otvorenog koda kako bi se “ubrzao siguran razvoj modela sljedeće generacije u kontrolisanim uslovima uz javni nadzor i poštivanje evropskih vrijednosti”. Druge grupe kao što je Institut Tony Blair pozvale su Veliku Britaniju da učini slično i finansira stvaranje ‘BritGPT’ kako bi se budući AI stavio pod kontrolu javnosti.

Heftični bilten

Nikad više ne propustite veliku priču od Sandžaklije. Prijavite se za Heftični Bilten i svake hefte primajte e-mail s pričama koje morate pročitati.

Čitajte više

Search
Search

Slušajte audio izdanja magazina Sandžaklija

HEFTIČNI BILTEN

Prijavom na Heftični Bilten slažete se sa Uslovima korišćenja i politikom privatnosti.