Pravo Bošnjaka na upotrebu maternjeg bosanskog jezika u Republici Srbiji

“Na područjima na kojima je, u skladu sa zakonom, u službenoj upotrebi i jezik određene nacionalne manjine postupak se vodi i na jeziku i uz upotrebu pisma te nacionalne manjine.
Pravo Bošnjaka na upotrebu maternjeg bosanskog jezika u Republici Srbiji_633f3740deb3d.jpeg
Novo!
Close
Sačuvajte članke sa nalogom

Nakon što se prijavite preko Cafe Sandžak, možete sačuvati priče i lako ih pregledavati kasnije na bilo kojem uređaju.

Ovaj članak može da se sluša Poslušajte tekst koji slijedi u nastavku

Ustav Republike Srbije kao najviši pravni i zakonodavni akt donijet je 2006. godine, a na osnovu odluke 2/3 narodnih poslanika Skupštine Srbije i održanog referenduma. Prije nego što otpočnem govoriti na zadatu temu, spomenut ću odredbu člana 1 Ustava koji kaže: „Republika Srbija je država srpskog naroda i svih građana koji u njoj žive, zasnovana na vladavini prava i socijalnoj pravdi, načelima građanske demokratije, ljudskim i manjinskim pravima i slobodama i pripadnosti evropskim principima i vrednostima.”

Građansko društvo pretpostavlja jednakost svih građana, bez obzira na naciju, pol, vjeroispovjest ili neku drugu različitost. U osnovi uređenja građanskog društva nalazi se demokratski status građanina.

Pitanje upotrebe maternjeg jezika Bošnjaka u Srbiji je riješeno Ustavom, koji u članu 10 kaže: ”U Republici Srbiji u službenoj upotrebi su srpski jezik i ćirilično pismo. Službena upotreba drugih jezika i pisama uređuje se zakonom, na osnovu Ustava”.

Član 79 kaže: Pripadnici nacionalnih manjina imaju pravo na izražavanje, čuvanje, negovanje, razvijanje i javno izražavanje nacionalne, etničke, kulturne i verske posebnosti; na upotrebu svojih simbola na javnim mestima; na korišćenje svog jezika i pisma; da u sredinama gde čine značajnu populaciju, državni organi, organizacije kojima su poverena javna ovlašćenja, organi autonomnih pokrajina i jedinica lokalne samouprave vode postupak i na njihovom jeziku; na školovanje na svom jeziku u državnim ustanovama i ustanovama autonomnih pokrajina; na osnivanje privatnih obrazovnih ustanova; da na svome jeziku koriste svoje ime i prezime; da u sredinama gde čine značajnu populaciju, tradicionalni lokalni nazivi, imena ulica, naselja i topografske oznake budu ispisane i na njihovom jeziku; na potpuno, blagovremeno i nepristrasno obaveštavanje na svom jeziku, uključujući i pravo na izražavanje, primanje, slanje i razmenu obaveštenja i ideja; na osnivanje sopstvenih sredstava javnog obaveštavanja, u skladu sa zakonom.“

Zakon o službenoj upotrebi jezika i pisma (“Sl. glasnik RS”, br. 45/91, 53/93, 67/93, 48/94, 101/2005 – dr. zakon i 30/2010) definira upotrebu maternjeg bosanskog jezika.

Primjenu maternjeg bosanskog jezika možemo razvrstati u nekoliko kategorija:

  1. Upotreba maternjeg jezika u obrazovnom sistemu
  2. Korišćenje jezika u parničnom, krivičnom, prekršajnom i upravnom postupku
  3. Izdavanje javnih isprava od strane nadležnih državnih organa na maternjem jeziku
  4. Vođenje propisanih evidencija od strane gradskih i opštinskih organa i organizacija koje vrše javna ovlašćenja na svojoj teritoriji
  5. Ostvarivanju prava, dužnosti i odgovornosti iz rada ili po osnovu rada
  6. Upotreba jezika i pisma pri ispisivanju naziva mjesta i drugih geografskih naziva, naziva trgova i ulica, naziva organa, organizacija, firmi, objavljivanja javnih poziva, obavještenja i upozorenja za javnost, kao i pri ispisivanju drugih javnih natpisa
  7. Upotreba maternjeg jezika u izbornom procesu

Upotreba maternjeg jezika u obrazovnom sistemu

S obzirom da se u posljednje vrijeme pokušava kroz institucionalni sistem ograničiti ili u potpunosti devastirati upotreba maternjeg jezika, posebno u osnovnim i srednjim školama, osjećam obavezu da ukažem na postojanje ustavnog i zakonskog prava Bošnjaka da naša djeca uče maternji jezik. Pravo na upotrebu maternjeg jezika, pored naprijed navedene odredbe u Ustavu R. Srbije, posebno je obrađena u Zakonu o osnovama sistema obrazovanja i vaspitanja (“Sl. glasnik RS”, br. 72/2009, 52/2011, 55/2013, 35/2015 – autentično tumačenje, 68/2015 i 62/2016 – odluka US), i to u članu 9 koji kaže: “Za pripadnike nacionalne manjine obrazovno-vaspitni rad ostvaruje se na maternjem jeziku. Izuzetno on može da se ostvaruje i dvojezično ili na srpskom jeziku, u skladu sa posebnim zakonom. Obrazovno-vaspitni rad može da se izvodi i na stranom jeziku, odnosno dvojezično, u skladu sa ovim i posebnim zakonom.“

Korišćenje jezika u parničnom, krivičnom, prekršajnom i upravnom postupku

Zakon o parničnom postupku  (“Sl. glasnik RS”, br. 72/2011, 49/2013 – odluka US, 74/2013 – odluka US i 55/2014) u članu 6 definirano je da u sudovima na čijim područjima žive pripadnici nacionalnih manjina, u službenoj upotrebi budu i njihovi jezici i pisma, u skladu sa Ustavom i zakonom. Stranke i drugi učesnici u postupku imaju pravo da se služe svojim jezikom i pismom, u skladu sa odredbama ovog zakona.

Zakon o krivičnom postupku (“Sl. glasnik RS”, br. 72/2011, 101/2011, 121/2012, 32/2013, 45/2013 i 55/2014) u članu 8 definira da je Organ u postupku dužan u skladu sa odredbama zakonika pouči okrivljenog ili drugog učesnika u postupku o pravima koja mu pripadaju.

Jezik i pismo u postupku  se  u članu 11 spominje da se krivični postupak vodi na jeziku i pismu koji su u službenoj upotrebi u organu postupka, u skladu sa zakonom. To pravo imaju stranke, svedoci i druga lica koja učestvuju u postupku i imaju pravo da u toku postupka upotrebljavaju svoj jezik i pismo. Međutim, ukoliko se postupak ne vodi na maternjem jeziku stranka ima pravo na prevođenje na teret budžetskih sredstava. Prevođenje obavlja prevodilac.

Zakon o prekršajima (“Sl.glasnik RS”,br.65/2013,13/2016 I 98/2016 – odluka US) u članu 94 kaže: “Na područjima na kojima je u skladu sa zakonom, u službenoj upotrebi i jezik određene nacionalne manjine postupak se na zahtev stranke vodi i na jeziku i uz upotrebu pisma te nacionalne manjine.

Ako se postupak ne vodi na jeziku stranke, odnosno drugih učesnika u postupku, koji su državljani Republike Srbije, obezbediće im se preko prevodioca prevođenje toka postupka na njihov jezik.

Sud je dužan da pouči stranku o pravu na upotrebu maternjeg jezika. Prevođenje obavlja prevodilac koga odredi sud koji vodi prekršajni postupak sa liste sudskih prevodilaca.”

Zakonom  o opštem upravnom postupku (“Sl. list SRJ”, br. 33/97 i 31/2001 i “Sl. glasnik RS”, br. 30/2010) definirana je upotreba jezika i pisma u postupku, i to u članu 16 koji kaže:

“Na područjima na kojima je, u skladu sa zakonom, u službenoj upotrebi i jezik određene nacionalne manjine postupak se vodi i na jeziku i uz upotrebu pisma te nacionalne manjine.

Ako se postupak ne vodi na jeziku stranke, odnosno drugih učesnika u postupku, koji su državljani Republike Srbije, obezbediće im se preko tumača prevođenje toka postupka na njihov jezik, kao i dostavljanje poziva i drugih pismena na njihovom jeziku i pismu.”

Izdavanje javnih isprava od strane nadležnih državnih organa

Pripadnici bošnjačkog naroda imaju pravo na slobodan izbor i korišćenje ličnog imena i imena svoje djece, kao i na upisivanje ovih ličnih imena u sve javne isprave (vozačka i saobraćajna dozvola, lična karta, pasoš, zdravstvena knjižica), prema pravopisu bosanskog jezika.

Vođenje propisanih evidencija od strane gradskih i opštinskih organa i organizacija koje vrše javna ovlašćenja na svojoj teritoriji

Službene evidencije i zbirke ličnih podataka jesu podaci koji su u nadležnosti uglavnom gradskih i opštinskih uprava a to su: izvod iz matične knjige rođenih, venčanih i umrlih i druge evidenije iz nadležnosti lokalnih samouprava se vode i na jezicima nacionalnih manjina.

Ostvarivanju prava, dužnosti i odgovornosti iz rada ili po osnovu rada

Građani bošnjačke nacionalnosti imaju pravo na upotrebu maternjeg jezika u radnom procesu te ostvarivanje prava, dužnosti i odgovornosti po osnovu rada.

Upotreba jezika i pisma pri ispisivanju naziva mjesta i drugih geografskih naziva, naziva trgova i ulica, naziva organa, organizacija, firmi, objavljivanja javnih poziva, obavještenja i upozorenja za javnost, kao i pri ispisivanju drugih javnih natpisa.

Na područjima na kojima su u službenoj upotrebi i jezici nacionalnih manjina, nazivi mjesta i drugi geografski nazivi, nazivi ulica i trgova, nazivi organa i organizacija, saobraćajni znaci, obavještenja i upozorenja za javnost i drugi javni natpisi ispisuju se i na jezicima nacionalnih manjina.

Saobraćajni znaci i putni pravci na međunarodnim i magistralnim putevima, nazivi mjesta i drugi geografski nazivi ispisuju se ćiriličnim i latiničnim pismom.

Saobraćajni znaci i putni pravci na drugim putevima, nazivi ulica i trgova i drugi javni natpisi mogu se, pored ćiriličnog, ispisivati i latiničnim pismom.

Firme, preduzeća, ustanove i druga pravna lica ispisuje se na srpskom jeziku i na jeziku nacionalnih manjina koji je u službenoj upotrebi u opštini u kojoj je sjedište tog subjekta.

Firma se može ispisati i na jeziku nacionalnih manjina koji je u službenoj upotrebi u mjestu poslovanja subjekta.

Upotreba maternjeg jezika u izbornom procesu

Upotreba jezika nacionalnih manjina na glasačkim listićima i biračkom materijalu i upotreba jezika nacionalnih manjina u radu predstavničkih tijela definirana je izbornim zakonima.

Bošnjacima, kao autohtonom narodu na Balkanu, osporavana su prava po svim osnovama. Danas govorimo o teškom stanju upotrebe maternjeg jezika koji su prožeti nastojanjima da djeca u osnovnim i srednjim školama ne uče maternji jezik. Upravo je različitost kultura, nacija i vjeroispovijesti bogatstvo.

Probleme upotrebe maternjeg jezika možemo svrstati u nekoliko kategorija:

  • Prvi razlog jeste, neprimenjivanje zakona od strane nadležnih državnih organa,
  • Bošnjačko nacionalno vijeće,
  • Gradske i opštinske aktuelne vlasti,
  • Nedovoljna svijest građana za upotrebu maternjeg jezika
  • Nepoznavanje oblasti u kojima je definirano pravo na upotrebu maternjeg jezika

Bošnjaci su narod koji ima svoju kulturu, tradiciju, jezik i svoje posebnosti, i upravo je to temelj opstanka našeg naroda na Balkanu.

Nadam se i duboko vjerujem da će Bošnjaci biti odlučni u pravcu zaštite svojih prava, te da će se odgovorno odnositi prema svojoj djeci u pravcu odabira učenja maternjeg jezika u školama, što će im obezbjediti sigurnu budućnost na ovim prostorima. A nama ostaje da se u budućnosti borimo za naša prava koja predstavljaju suštinu našeg identiteta.

Heftični bilten

Nikad više ne propustite veliku priču od Sandžaklije. Prijavite se za Heftični Bilten i svake hefte primajte e-mail s pričama koje morate pročitati.

Čitajte više

Search
Search

Slušajte audio izdanja magazina Sandžaklija

HEFTIČNI BILTEN

Nikad više ne propustite veliku priču od Sandžaklije.

Prijavom na Heftični Bilten slažete se sa Uslovima korišćenja i politikom privatnosti.