Fjord – prirodna kamena uvala

Share on facebook
Share on twitter
Share on whatsapp
Share on email
Za razliku od leda na morima ili rijekama, koji nastaje smrzavanjem vode, lednički led nastaje od snijega.
Fjord – prirodna kamena uvala_623fd9a113d1d.jpeg
Share on facebook
Share on twitter
Share on whatsapp
Share on email
Novo!
Sačuvajte članke sa nalogom

Nakon što se prijavite preko Cafe Sandžak, možete sačuvati priče i lako ih pregledavati kasnije na bilo kojem uređaju.

Ovaj članak može da se sluša Poslušajte tekst koji slijedi u nastavku

To je dubok i uzan, često vijugav morski zaliv, koji se po nekoliko desetina, pa i više stotina kilometara uvlači u kopno.

Fjordovi imaju strme i visoke, gotovo vertikalne strane. Nastali su u ledeno doba radom dolinskih glečera, koji su mehaničkom erozijom izdubili, duboko ispod nivoa mora, doline niz koje su se kretali. Kad su se glečeri otopili, useke u dolinama ispunila je morska voda.

Tipične karakteristike fjordova su uzak rukavac, strme padine kopna koje ih okružuju, erodirano dno duboko ispod nivoa mora i izlaz na otvoreno more. Fjordovi su karakteristični za visoke geografske širine, koje su za vrijeme ledenog doba bile pod ledom i u kojima su lednici dopirali do mora (Skandinavsko poluostrvo, Aljaska, Kanada, Grenland, Škotska, Farska ostrva, Island, Čile, Novi Zeland), ali su najtipičniji za Norvešku.

Mnogi fjordovi su izuzetno dugački i duboki. Na primjer, poznati fjord Sogne, koji se nalazi na jugozapadnoj obali Skandinavskog poluostrva i najveći je fjord u Norveškoj, ima dužinu od 205 km, njegovo dno nalazi se 1245 m ispod nivoa mora, a njegove strme, stjenovite obale dižu se iznad morskog nivoa i do 1500 m.

Nastanak fjordova

Lednička (glacijalna) erozija je geomorfološki proces koji se odvija na visokim planinama i u polarnim oblastima. Za razliku od leda na morima ili rijekama, koji nastaje smrzavanjem vode, lednički led nastaje od snijega. Taj led stvara se iznad snježne granice, koja se u polarnim oblastima nalazi na nivou mora, u umjerenom pojasu na visini oko 3000 m, a u ekvatorijalnom pojasu na visini oko 6000 m.

Usljed neprekidnog otapanja snijega u toku dana i smrzavanja vode u toku noći, kao i pritiska novonataloženog snijega, donji snježni slojevi se sabijaju i pretvaraju u zrnasti led. Daljim sabijanjem snijega i leda dolazi do stvaranja kompaktne ledene mase (ledničkog leda), koja u sebi sadrži određene količine zarobljenog vazduha i raznih čestica.

Mjesto gdje se stvara lednički led je polukružno udubljenje koje se naziva cirk, a kad količina leda prevaziđe njegovu zapreminu, lednik isklizne iz cirka i krene ka podnožju planine, usljed čega se stvara lednička dolina (valov). Lednik na svom putu erodira i usitnjava stjenovitu masu čime lednička dolina dobija strme strane i neravno dno.

Kad pređe snježnu granicu, lednik se postepeno otapa i u podnožju planine, na mjestu gde se lednik zaustavlja, sav stjenoviti materijal taloži se u vidu lučnih bedema. Fjordovi su nekadašnji lednički valovi koji su poslije pleistocena ispunjeni morskom vodom.

Heftični bilten

Nikad više ne propustite veliku priču od Sandžaklije. Prijavite se za Heftični Bilten i svake hefte primajte e-mail s pričama koje morate pročitati.

Čitajte više

Slušajte audio izdanja magazina Sandžaklija

Budimo prijatelji

HEFTIČNI BILTEN

Prijavom na Heftični Bilten slažete se sa Uslovima korišćenja i politikom privatnosti.