Auto koji je motorizovao Jugoslaviju, ali nije uspeo da je spase

Sa propašću Jugoslavije propala je i njena automobilska industrija.
Foto: Predrag Trokicić
Foto: Predrag Trokicić
Novo!
Close
Sačuvajte članke sa nalogom

Nakon što se prijavite preko Cafe Sandžak, možete sačuvati priče i lako ih pregledavati kasnije na bilo kojem uređaju.

Ovaj članak može da se sluša Poslušajte tekst koji slijedi u nastavku

Ove nedelje obeleženo je 66 godina od početka proizvodnje legendarnog fiće, zvaničnog naziva Fiat 600, koja je u pogonu Stara prikolica nekadašnjeg Vojnotehničkog zavoda u Kragujevcu (nakon 2. svetskog rata preimenovanog u Zavode Crvena zastava) startovala 18. oktobra daleke 1955. Prethodno je, 1954. kupljena licenca od Fijata, čemu je 1953. prethodilo izjašnjavanje radnika kragujevačkih Zavoda o početku proizvodnje putničkih vozila u Kragujevcu.

Zbog rezolucije Informbiroa iz Kragujevca je početkom 50-ih godina prošloga veka u Bosnu (Travnik i Sarajevo) i druge delove Jugoslavije bila izmeštena proizvodnja artiljerijskih oruđa (topova, haubica i drugog) te je oko 5.000 kragujevačkih trudbenika ostalo bez posla. Na inicijativu tadašnjeg visokog partijskog funkcionera, rodom iz Šumadije, Mijalka Todorovića Plavog, u Zavodima Crvena zastava rođena je ideja o proizvodnji automobila umesto topova. U Zavode je tim povodom sa železnice doveden inženjer Prvoslav Raković, čovek i privrednik gvozdene volje i ogromne energije, zahvaljujući čemu je inicijativa o proizvodnji automobila zaživela uprkos snažnom protivljenju rukovodstava Slovenije i Hrvatske, ali i delova vojske i saveznog rukovodstva. Tako je 1955. u Kragujevcu sklopljeno prvih 1.000 fića. Fiat 700 sa jačom kubikažom kasnije je preimenovan u Zastavu 750. Radnici u Staroj prikolici su naime improvizovali montažnu traku i gurali auto od tačke A do tačke B i C…

Proizvodnja fiće u Kragujevcu trajala je do novembra 1985. Za preko 30 godina iz pogona je izašlo skoro milion, preciznije oko 923 hiljade automobila tog modela. Zastava je uporedo sa fićom decenijama proizvodila i sklapala i brojne druge modele (tristać, jugo, stojadin, 128-mica, lada, peglica, florida), ali je fića ostao najpopularniji. On je motorizovao Titovu Jugoslaviju, sa njim je počeo ubrzani industrijski razvoj Šumadije, Srbije i Jugoslavije i značajno je doprineo posleratnoj integraciji zemlje. Prestanak njegove proizvodnje u Kragujevcu simbolično je označio i početak raspada države.

Rukovodstvo Zavoda Crvena zastava je prećutnu podršku za proizvodnje putničkih vozila u Kragujevcu imalo i od Josipa Broza Tita koji je, po svedočenju Prvoslava Rakovića, insistirao da ta proizvodnja bude jugoslovenski koncipirana. Tako je Zastava pogone, kooperante, servisno-prodajne i druge poslovne objekte imala širom Jugoslavije, od Kopra, Kranja, Splita, Zagreba, Banjaluke do Ohrida, Bara, Prištine i Peći.

Zastavina fabrika automobila je bila prva Fijatova filijala u nekoj od socijalističkih zemalja. Fijat je dao i prvi kredit za izgradnju nove fabrike od 30 miliona dolara. Fijatovi stručnjaci su učestvovali u izgradnji te fabrike na kragujevačkom Abisinijskom polju, koja je početkom 70-ih imala kapacitete za proizvodnju 200.000 vozila godišnje.

Zastava je od sredine 80-ih do raspada zemlje u Ameriku izvezla više od 142.000 automobila. Sa propašću Jugoslavije propala je i njena automobilska industrija. U tome je ključnu ulogu odigrao nedavno preminuli srpski član Predsedništva SFRJ Borisav Jović, koji je zajedno sa Prvoslavom Rakovićem učestvovao u stvaranju te industrije u Kragujevcu. Za to se nikada nije izvinio radnicima Šumadije.

Heftični bilten

Nikad više ne propustite veliku priču od Sandžaklije. Prijavite se za Heftični Bilten i svake hefte primajte e-mail s pričama koje morate pročitati.

Čitajte više

Search
Search

Slušajte audio izdanja magazina Sandžaklija

HEFTIČNI BILTEN

Nikad više ne propustite veliku priču od Sandžaklije.

Prijavom na Heftični Bilten slažete se sa Uslovima korišćenja i politikom privatnosti.