BOŠNJACI I JUGOSLAVIJA

Sandzak_outline
Novo!
Close
Sačuvajte članke sa nalogom

Nakon što se prijavite preko Cafe Sandžak, možete sačuvati priče i lako ih pregledavati kasnije na bilo kojem uređaju.

Odmah nakon proglasenja SFRJ stvaraju se novi srezovi i regije unutar BiH koji se dijele na općine i stvara se nova administrativna vlast. Nema više veze porijeklo, dosta je da si kvalifikovan za posao da bi ga dobio. Ali uslov za svaki uspjeh jeste članstvo u Komunističkoj Partiji(KP). BiH kao zasebna republika dobija vlastito izvršno vijeće u Sarajevu sa lokalnom vladom, koja se brine za većinu lokalnih pitanja BiH dok vanjsku politiku i najvažnije odluke odlučuje federalna vlada u Beogradu gdje je bilo i predstavnika iz BiH iz reda sva tri naroda (Bošnjaka, Srba i Hrvata). Samo što Bošnjaci još nemaju prava na nacionalno ime nego moraju biti Srbi i Hrvati, ili “neopredijeljeni” te “Jugoslaveni u smislu narodnosti”. Nisu imali pravo na simbol i vrlo malo bošnjačke historije je pravilno obraðivano. Tako u smislu nacionalnih prava Bošnjaci su u svim aspektima podreðeni bez nacionalnog imena, jezika, kulture, samo nekad kada i to nije zabranjivano vjere. Nisu u tom smislu ikako priznati. Ali istovremeno ekonomski razvoj veća i jača i opće blagostanje se proširuje, pa u smislu standarda života, posla, razvijenosti kulture i tehnike kao i umijeću u mnogim stvarima Bošnjaci su dobro razvijeni i napreduju. Dolazi u upotrebo mjesto stare narodne nošnje nova moderna, renovira se željeznica, jača zemljoradnja, veća broj poslova, uvodi se obavezno obrazovanje, grade se sportski, kulturni, industrijski i drugi centri. Renoviraju se i proširuju gradovi na moderna naselja, grade se fabrike i industrija dostiže velike količine tipa “Vispak”, “Bosnalijek”…

Nestanak vjerskog života

Otvaraju se banke i ujedno gradovi se razvijaju i grade, uslovi zemljoradnje večaju, industralizacija dolazi i dolazi do otvaranja fabrika, preduzeča i drugog, radi se na sportu, filmu, muzici i mnogo, mnogo toga… Opće blagostanje se razvija u svim sferama života i sada generacije mlaðe mogu bezbrižni(većinom) da žive, ljudi srednjih godina imaju poslove i dobre živote, penzije su jake a naručito bivši vojnici i narodni heroji dobijaju veliku pozornost… Ali tu ima i grešaka kao ugnjetavanje vjere, prikrivanje djelova historije, romantizam i mitovi itd. U ovom periodu obilježeni su Bošnjaci kao narod i nacija koji su danas. Bošnjaci nisu isti kao da kažemo 1940. godine a tada su su bili isti kao i 1919. godine a Bošnjak 1860. godine je bio skoro isti kao Bošnjak 1480. godine i tako je bilo svugdje u svijetu. Ali ovaj “period Jugoslavije” je najvažniji za stvaranje današnjih Bošnjaka. Kao naglašeno modernizuje se odječa i sa narodne bošnjačke prelazi se prelazi na modernu svjetsku nošnju, ide se naprijed u ekonomiji i nameču se komunističke ideje sa čime ubrzo sa brzom industralizacijom i sve većim zapošljavanjem u fabrikama, firmama stres i tempo života jača te nestaje stari orijentalni način življenja koji prelazi u život sličan evropskom sa evropskim namještajem i ureðenjem kuče, dok radna vremena postaju odlučujuća i život poprima današnji oblik. Razlog ovakvog preokreta može imati razne razloge. Ali jedan je vjerovatno nestanak vjerskog života u kojem se sve odvija po pravilima vjere, namazi i slično… Ali možda najodlučujuće jeste nestanak orijentalne kulture i sa time njenog načina života i početak novog intenzivnijeg i drugačijeg života koji nastaje sa nestankom kulture i vjere i sa novim životom i novi ureðaj, gradnja i drugo…
Sa ovim preokretom Bošnjaci su postali nacija koja živi skoro identično kao i ostala Evropa ali nažalost mnoge posebnosti koje su se mogle očuvat kao u slučaju Turaka i Albanaca nestaju(bar za tad)…
Ubrzo kreće izgradnja novih gradskih naselja u svim bosanskim gradovima, ona se organizuju na novi način, dižu se stambene zgrade oko kojih su ulice i nekad parkovi te radnje i kafići dok se u centru prograðuju nova preduzeča, radnje, kahvane, firme, velike stambene zgrade, diskoteke, fakulteti itd. Na mnogim mjestima očuvava se orijentalna fizionomija koja se mješa sa novom i stvara se arhaičan izgled bosanskih gradova. U Sarajevu se proširuje nova općina Novo Sarajevo i zatim općina Novi Grad i dok ostaje Centar i Stari Grad. Napredak i večanje životnog statusa u odnosu na prije postaje sve bolji… Od siromaštva i represije pod starim režimom Bošnjaci i ostali Bosanci sada mogu da uživaju ravnopravnost i blagostanju koje znatno raste i veča te ukupno Jugoslavija postaje možda najprosperitija komunistička država u svijetu dok njena armija postaje četvrta najjača u Evropi i uopće dobri život svih Jugoslavena je jako velik. Zato Titova vladavina ako se neračuna nacionalna potisnutnost i stvari kao “Goli Otok” je bila dobra, napredna i prosperitetna za Bošnjake koja ih je razvila u jak i napredan narod koji se nanovo uključio u sva politička, ekonomska, kulturna i ostala zbivanja oko sebe. Jedan od najbližih ljudi Tita je i bio Partizan i Bošnjak Ðemal Bijedić. Istovremeno bošnjačka kultura dotiče razine nove narodne i zapadne zabavne muzike, stvaraju se filmovi i bošnjačka kultura dotiče sve razine evropske kulture dok se sport u BiH i Sandžaku takoðe razvija.

1940-te

Od 1945. godine do 1948. godine radi se na suzbijanju svih protivnika režima i na kažnjavanju nekih zločinaca iz rata. Vjera je tada bila najmanje dozvoljena i godine su dosta prošle u progonu anti-komunista. U početku Jugoslavija je u bliskoj suradnji sa drugim komunističkim državama nad kojima prednjači Sovjetski Savez sa Stalinom. Ali isti je htio da Jugoslavija bude njegova marionetska država što Tito odbija te 1948. godine dešava se raskid sa Rusima i totalna zabrana podrške istih. Tajna policija Jugoslavije UDBA počinje masovno hapsit one koji se protive. Mnogi ruski simpatičari(najvećim dijelom Srbi i Crnogorci) i drugi koji su od nekoga prijavljeni i bez dokaza bivaju odmah hapšeni i slati na novootvoreni zloglasni zatvor “Goli Otok” na istoimenom otoku u Hrvatskoj. Ovaj zatvor je po svemu bio koncetracioni logor gdje su zatvorenici ostavljani sa vrlo malo hrane i vode uz teške prisilne poslove konstantno trpeči zlostavljanje kroz premlačivanje i druge strašne metode za koje se i danas nezna. Za vrijeme svoga postojanja nezna se kolko je žrtava odnio Goli Otok ali se procjenjuje da je više od 1000 ljudi umrlo od tamošnjih strahota ili su direktnu ubijeni od strane čuvara. Slični zatvori su postojali i na drugim mjestima. Ali ne u BiH.
Istovremeno za nekoliko dana izgraðena je željeznička pruga “Sarajevo-Bosanski Šamac” sve uz pomoč entusiastičke omladine.
Veča upotreba automobila i izgradnja novih preduzeča iako ne pretjerano. U Banja Luci je 1945. godine iazabran književnik Ćamil Sijarić za sekretara suda narodne časti. Istovremeno bivši bošnjački inetelektualac koji je za vrijeme drugog svjetskog rata postao Ustaša Adem-aga Mesić biva osuðen na doživotni zatvor. Ostvarenje pakta “nestvrstanih” je uraðeno prvenstveno preko Jugoslavije. Bošnjaci su tada dobro došli kao neki “most” prema islamskim državama u paktu. Najprivilegovaniji u BiH postaju Srbi vjerovatno zbog cenralnog beogradskog režima ali i zbog činjenice da su puno stradali od NDH. Poslije njih dolaze negdje Bošnjaci koji kao najveći narod u BiH nisu mogli biti zaobiðeni a zatim Hrvati koji su više puta snosili krivicu NDH pa je njih najviše emigriralo. Po popisu iz 1948. godine Bosna i Hercegovina ima 2,565,259 stanovnika i od toga 44% Srba, 30% Bošnjaka, 23% Hrvata i 1% “ostalih”. Važno je napomenut da se tada ljudi nisu mogli izjasnit kao Bošnjaci pa su zato mnogi stavljani u srpsku i hrvatsku naciju ili bili “neopredlijeljeni”.

1950-te

Več 1950. godine otvoreno je narodno pozorište u Zenici koje dobiva ime “Oblasno pozorište” a onda i gradski muzej u Travniku. Panika za neprijateljima režima polahko opada pa se stanje stabilizuje i ide ka prosperitetu. Iako još ima problema to se počinje prevazilazit. U BiH se još dosta naručito meðu Bošnjacima upotrebljava orijentalna kultura kao bosanski čilimi, ibrici itd. A istovremeno nestaju sećije i dolaze sofe, uglovi… Prodaja televizora u BiH raste i sve više ovaj mediji kao i radio i novine dolazi u upotrebu a broj obrazovanih znatno raste. Vjerska sloboda i dalje zaostaje ali postaje nešto bolja i ostaje znatno bolja nego na primjer u Albaniji i Sovjetskom Savezu.

1960-te

1960. godine dešavaju se “gospodarske reforme” kako bi se režim decentralizovao, ali sprovoðenje ovoga do samog kraja bi rezultiralo u padu komunističke diktature i zato nije ikada do kraja sprovedeno ali jeste donekle. Bošnjaci još uvijek nemaju pravo na nacionalno ime te se moraju izjašnjavat kao Srbi i Hrvati a njihova historije biva zaobiðena te su većinom predstavljani kao “poturice” Srba i Hrvata. Istovremeno ekonomski napredak je značajan pa blagostanje većinom vlada i počinje se dešavat iseljavanje seljaka u gradove gdje su imali bolje uslove. Sevdalinka i stara bošnjačka kultura većinom dolazi u sjenu novije zapadne kulture koja uveliko veća. Takoðe srpski pravopis Vuka Karadžića biva izabran za službenog. Jezik u BiH se naziva “srpsko-hrvatskim” i piše se latinicom i čirilicom, ali srpske riječi većinom prevladavaju.

7. aprila 1963. godine ime “Federativna Narodna Republika Jugoslavija” (FNRJ) se mjenja u “Socijalistička Federativna Republika Jugoslavija”(SFRJ). Isto tako pisac iz Bosne Ivo Andrić dobija Nobelovu nagradu za literaturu 1961. godine.

1970-te

U Hrvatskoje je odavno bilo nezadovoljstvo prema beogradskom režimu te je tražena veća samouprava Hrvata što rezultira u masovnoj pobuni u Hrvatskoj što Titovi vojnici ubrzo guše te hrvatski komunisti(više hiljada) koji su u ovome učestvovali bivaju kažnjeni. 1972. godine hrvatska organizacija “Hrvatski nacionalni gerilci” sa 19 svojih članova organizuju desant u blizini Bugojna pokušavajuči da stvore novu pobunu, ali ih u tome zaustavlja JNA(Jugoslavenska Narodna Armija, državna snaga Jugoslavije) i jugoslavenska policija. Sve veći nemiri prvenstveno zbog nezadovoljstva Hrvata rezultiraju u novom Ustavu 1974. godine gdje se Bošnjaci priznaju kao posebna nacija pod vjerskim imenom “Muslimani”. Ironično je da je jedna komunistička vlast koja je ateistička jednom narodu dala ime isključivo pod vjerskim imenom. U novom Ustavu daje se veća samouprava republikama i dešava se decentralizacija države. 1977. godine umire u avionskoj nesreči (za koju mnogi tvrde da je bila ubistvo) najznačajniji Bošnjak tog doba Džemal Bijedić koji je vjerovatno mogao naslijediti Tita.
I poslije Tita…, VoždU ovo doba počinje drastično da se loša ekonomija, naime prijašnje blagostanje je uveliko zavisilo od velikih kredita koje je Jugoslavija dobivala izvana. Ovi krediti su se sada polahko počeli istrošavat a Jugoslavija nije imala mogučnosti ih isplačivat istovremeno što lokalna ekonomija zbog nedostatka para opada i polahko Jugoslavija ulazi u ekonomsku krizu gdje blagostanje zamijenjuje potraga za novcem.

1980-te

1980. godine umire Josip Broz Tito i dobiva ogromnu sahranu gdje je došlo više državnih predstavnika nego ikada prije, dok je narod iz svih krajeva Jugoslavije išao pješke da doðe na njegovu sahranu. Poslije njegove smrti uvodi se predsjedništvo gdje se rotiraju predstavnici svih republika kao predsjednik. Jedini Bošnjak koji je bio na ovoj funkciji jeste Raif Dizdarević. 1984. godine u Sarajevu se održavaju zimske olimpijske igre.
U ovo doba, poslije smrti Tita počinje nanovo zaživljavat smznuta ideja o velikoj Srbiji i istrjebljenju Bošnjaka. Jedan od nosilaca jeste srpski komunista i voða Slobodan Milošević koji će zavijek izmjenit bošnjačku budučnost.
Počinje svoju karijeru kao komunista koji u stvari propagira velikosrpske ideje. Već 1987. godine Milošević je najvažniji politički faktor u Jugoslaviji, počinje sa konstantim tvrdnjama da se autonomija Kosova i Vojvodine mora ukinut i da ove dvije automije moraju doči direktnu pod beogradsku vlast. Jer pravi cilj Miloševića jeste bio konačno stvaranje velike Srbije poslije jedno 150 Voða Srba: Fašista Slobodan Miloševićgodina “Načertanija” Ilije Garašanina. Kao prvo Srbija je morala uništit svaku težnju za nezavisnost Albanaca Kosova i “kolijevku srpstva” (Kosovo) “nanovo vratit” srpskom narodu kroz plansko iseljavanje Albanaca uz pomoč ubijanja i zlostavljanja u jednom apartheid sistemu. Milošević sa ovim uspjeva i zabranjuje kosovsku vladu te na Kosovo šalje JNA i srpsku policiju koja počinje sa svakodnevnim terorom i oduzimanjem prava nad Albancima a više puta Bošnjaka, Turaka i Roma koji su živjeli na Kosovu. Zatim, on ostvaruje istu stvar u Sandžaku kako bi tamošnji Bošnjaci i drugi ne-Srbi i ne-Crnogorci takoðer iselili kroz apartheid sistem gdje isključivo Srbi i Crnogorci imaju vlast a Bošnjaci su izloženi nelegalnim hapšenjima, pljački, teroru itd. Onda Milošević ruši svu opoziciju u Crnoj Gori i započinje totalnu transformaciju JNA iz zajedničke jugoslavenske vojske u čisto srpsku vojsku kroz otpuštanje i degriranje ne-srpskih generala, oficira itd. Ubrzo on okreče glavu ka BiH i Hrvatskoj kako bi tamo isto stvorio srpsku dominaciju.

1990-te

Pad komunizma u svijetu nije mogao zaobič i Jugoslaviju, tako da se organizuju prvi demokratski izbori u svim jugoslavenskim republikama 1990. godine. Več ranije komunistička partija se raspala i nestala, na površinu su izašle nacionalno čiste stranke. Po prvi puta i Bošnjaci su dobili vlastitu stranku. Radi se o Stranci Demokratske Akcije-SDA, koja je kasnije postala glavni vodič ne samo Bošnjaka nego i svih pro-bosanskih snaga. Osnivač stranke je bio Alija Izetbegović sa grupom bošnjačkih intelekatualaca, tada je Izetbegović izabran predsjednik.

Lider BiH: Alija Izetbegović r.a.Alija Izetbegović je roðen u Bosanskom Šamcu u familiji koja je tamo pobjegla poslije progona muslimana iz Beograda. Kao mali se doselio u Sarajevo i tu odrastao. Več rano je bio jako zainteresovan za svoju vjeru-islam. Kao mlad postaje član “Mladih muslimana” i većinom drži pasivnu ulogu u drugom svjetskom ratu da bi poslije zbog članstva u MM bio optužen od komunista i stavljen u zatvor. Poslije izlaska piše knjigu “Islamska Deklaracija” koja je opća rasprava o islamu što je i potvrdio i ugledni britanski historičar Noel Malcolm a ne kao što su srpski i hrvatski nacionalisti to predstavljali kao neki putokaz za stvaranje islamske države. U knjizi jasno Izetbegović kaže da na području gdje su svi stanovnici muslimani znači postoji islamsko društvo može se stvarat islamski zakon Šerijat i islamska vlast. Ali ako muslimani žive zajedno sa drugima islamska vlast se može stvarat samo kroz nasilje a to islam zabranjuje i sa time ta vlast prestaje biti islamska. 1980-ih on izdaje novu knjigu “Islam izmeðu istoka i zapada” zbog čega biva optužen od komunista i opet stavljen u zatvor. Poslije izlaska iz zatvora on ulazi u politiku osnivajuči SDA.

SDA dobija najviše glasova zajedno sa srpskim i hrvatskim stranka Srpska Demokratska Stranka-SDS, psihologa porijeklom iz Crne Gore Radovana Karadžića i Hrvatskom Demokratskom Zajednicom iz BiH. Izetbegović postaje prvi predsjednik Predsjedništva. Ali Miloševićev plan se nastavlja i ubrzo Karadžić sa cijelim SDS-om i većinom srpskog naroda koji ga prati izdaje BiH proglašavajuči da služe isključivo Srbiju i Miloševića sa čime oni postaju predstavnici tuðe države. Povlače se iz parlamenta gdje je četnik Karadžić prijetio Bošnjacima istrjebljenjem. U parlamentu ostaju SDA i HDZ koji poslije ostvarenja nezavisnosti Hrvatske i Slovenije odlučuju da i Bosna i Hercegovina postane nezavisna i riješi se Miloševićevih kandži čiji je JNA več preko BiH vršio agresiju na Hrvatsku i u miru 1991. godine spalio hrvatsko selo Ravno u Hercegovini i pobio stanovništvo. U februaru 1992. godine organizuje se legalno glasanje o nezavinsosti Bosne i Hercegovine u kojem učestvuje oko 67% stanovništva i od njih 98% glasa za nezavisnost. 1 marta 1992. godine Bosna i Hercegovina sa Alijom Izetbegovićem na temelju legalnog glasanja Bosnu i Hercegovinu proglašava nezavisnom državom. Ali JNA se nepovlači nego uz pomoč lokalnih izdajica počinje da kopa rovove oko Sarajeva, nelegalno stavlja područja pod svoju kontrolu itd. Kao odgovor na ovo Sefer Halilović stvara formaciju priznatu od strane vlade BiH “Patriotska Liga” koja počinje da se suprotstavlja Četnicima a Blaž Kraljević takoðer stvara formaciju priznatu od vlade BiH “Hrvatske Odbranbene Snage”-HOS i stvara se formacija “Zelene Beretke” i “Hrvatsko Vijeće Odbrane”-HVO koji su takoðer priznati od vlade BiH, iako HVO često vrši nelegalne poslove. 6 aprila 1992. godine Bosna i Hercegovina biva od strane Ujedinjenih Nacija proglašena meðunarodno priznatom suverenom državom Republikom Bosnom i Hercegovinom čiji je predsjednik Alija Izetbegović. Odmah nakon dobijanja nezavisnosti na nju izbija otvorena agresije od strane SR Jugoslavije odnosno Srbije i Crne Gore uz pomoč JNA, paravojnih formacija i lokalnih izdajica.

Naredne hefte u serijalu bošnjačke historije Bošnjaci.net: Savremeni Bošnjaci, u i nakon agresije.

Heftični bilten

Nikad više ne propustite veliku priču od Sandžaklije. Prijavite se za Heftični Bilten i svake hefte primajte e-mail s pričama koje morate pročitati.

Čitajte više

Search
Search

Slušajte audio izdanja magazina Sandžaklija

HEFTIČNI BILTEN

Prijavom na Heftični Bilten slažete se sa Uslovima korišćenja i politikom privatnosti.