BOSNA I BOŠNJACI KROZ HISTORIJU

Sandzak_outline
Novo!
Close
Sačuvajte članke sa nalogom

Nakon što se prijavite preko Cafe Sandžak, možete sačuvati priče i lako ih pregledavati kasnije na bilo kojem uređaju.

Ovo je prvi dio serijala bošnjačke historije, kroz historiju Bošnjaci su formirali svoje nacionalno biće sa kulturom, vjerom, jezikom, tradicijama, politikom itd. Ako Bošnjaci znaju svoju historiju sigurniji su i u same sebe, jer narod koji ne zna svoju historijune poznaje sebe. Dosta je bilo mraka o prošlosti Bošnjaka i njihovog predstavljanja kao “poturice”! Vrijeme je da se istinska historija pokaže! Zato Bošnjaci.net počinju sa ovim projektom, te je ovo prvi dio serijala gdje se objašnjavaju korijeni Bošnjaka.Ovu tematiku naš suradnik Stefan Balorda.

Korijeni

O prvim stanovnicima Bosne iz paleolitskog doba (starije kameno doba) saznajemo preko crteža i pronaðenih oruða u pećini Badanj kraj Stoca koji se procjenjuju da su stari nekih 13000 godina, dok o stanovnicima Bosne iz neolitskog doba (mlaðe kameno doba) doznajemo preko arheoloških iskopina na Butmiru, kraj Sarajeva, a,npr., iskopine u Glasincu daju nam uvid u period gvozdenog doba…itd. Mada prvi pisani dokumenti o stanovnicima Bosne jesu oni koji se odnose na Ilire.
Ilirska plemena kao što su Desidijati, Japodi, Scordišci itd., opisana su u tim izvorima. Brojne arheoloske iskopine širom Bosne, govore nam da su se Ilirska plemena po Bosni bavila stočarstvom i to posebno uzgojem ovaca i koza,a Rimski pisani izvori govore nam da su ova Ilirska plemena bila veoma ratoborna… već 171 godine p.n.e., Japodi vode rat protiv Rima, a i sami naziv “Bosna” potiče od Ilirske riječi “Bosona”. Porijeklo samih Ilira nije totalno poznato. Kao što mnogi tvrde vjerovatno su davno došli iz srednje Azije kao i Grci i krenuli ka Evropi u kojoj tada još nije bilo civilizacija. Naselili su se širom Balkana, imali su više plemena koji su već spomenuti. Kada su tačno stigli na Balkan je nepoznato ali ali se bilježi da su tu vjerovatno bili i više od prije 4000 godina. Ranije stanovništvo je vjerovatno bilo neolitsko sa čime se Iliri mogu sa pravom smatrati najstarijima i autohtonim na Balkanu. Osim što je bilježeno da su se bavili stočarstvom pronaðeni su u nekim grobnicama objekti iz dalekih država i mjesta što i pokazuje da su neki od njih bili vrsni trgovci. Iako su izgradili više vojnih utvrda i iako je od njih pronaðeno mnogo oružja pokazuje se da su većinom bili miroljubivi narod. Ali, vrsni ratnici u slučaju odbrane domovine dok nije zabilježeno da su kretali na ostalu dosta nerazvijenu Evropu za to doba da bi je osvajali iako su bili tako vrsni u ratu. Kroz stoljeća Iliri su živjeli u slobodi širom Balkana a njihovo prisustvo u Bosni je itekako zabilježeno. Kakva im je bila kultura nije poznato u širem i detaljnijem smislu jer nisu bas držali do pismene tradicije, ali ćemo opet objasnit dijelove njihovih naprimjer vjerovanja kasnije.
Poslije tolko dugih stoljeća (ukupno oko 20), u slobodi na Ilire kreću novonastali Rimljani. Rimski napad je naišao na žestoku odbranu od Ilira.

ILIRIJA
Pored Ilira u Bosni u vrijeme najezde Rimljana, žive i Kelti, koji se vremenom potpuno mješaju sa Ilirima. U drugom i prvom vijeku p.n.e. Rimljani prodiru duboko u Centralnu Bosnu, gdje konstantno ratuju protiv veoma ratobornih Ilira. Uprkos da su stavljali mnoga ilirska područja pod okupaciju mnoge su se žestoke i izričito snažne pobune dežavale. Najveća pobuna Ilira protiv Rimljana se dogodila 6.godine p.n.e. i trajala je četiri godine. Centar pobune je bio oko Vareša i Vranduka, a voðe ove pobune su se zvali Boton i Pinez. Ova pobuna je prerasla u sveopšti Ilirski bunt protiv Rimljana, te je zabilježena uspaničena izjava, koju je Rimski Car Oktavijan izrekao u Rimskom Senatu, kada je rekao: “Pobunjenici kreću na Rim!”. Da bi ugušili pobunu Rimljani su bili primorani angažovati čak 15 legija vojske, od ukupno 25 koliko su ih tada imali… Naposljetku i sam voða pobune Boton biva zarobljen, te je zabilježeno da, kada je upitan zašto je podigao pobunu, odgovorio je: “Vi ste nam umjesto pastira poslali vukove…” Zadivljen njegovom mudrošću i hrabrošću, Rimski Car ga nije dao pogubiti, kako je to bilo uobičajeno, nego ga je zadržao u Rimu… Još jedan detalj iz ove pobune je vrijedno naznačiti. Naime, dio pobunjenika kraj Vranduka, svjestan da će izgubiti bitku protiv Rimljana, odlučuje se da se ne preda, već žene i djeca skaču u vatru zapaljenog grada, a muškarci su se meðusobno izboli mačevima, naočigled zapanjenih i zadivljenih rimskih vojnika. Poslije ove pobune i dalje su postojali sukobi izmeðu Ilira i Rimljana širom Bosne, a zadnja je pobuna protiv Rimskih osvajača bila skršena 9.godine nove ere. Od tada cijelo područje Bosne biva čvrsto pod kontrolom Rimljana, koji potom uspostavljaju svoja naselja i mrežu puteva širom Bosne. Ovi putevi su bili potrebni Rimljanima za njihovo daljnje vojno napredovanje, a i za prijevoz zlata, srebra i olova koji se eksploatisu iz rudnika koje Rimljani otvaraju po cijeloj Bosni. Tokom Rimske vlasti širi se upotreba latinskog jezika u Bosni, a u novosagraðena Rimska naselja doseljavaju se kolonisti iz svih krajeva Rimskog Carstva…najvise iz Itlije, Afrike, Španije, Njemačke, Grčke, Sirije, Palestine, Egipta, itd..Od druge polovine II vijeka nove ere zabilježeno je naseljavanje područja Bosne brojnim Rimskim vojnim veteranima, dok se ogroman broj samih Ilira regrutuje u Rimske legije, te od konca II vijeka nove ere Ilirska područja bjehu snažna vojna izvorišta za brojne Rimske guvernere i generale, koji postaju Rimski Imperatori. Prvi od njih, Septimus Severus raspusta Pretorijsku gardu, kada on dolazi u Rim 193. godine, i zamjenjuje je Ilirskim trupama. Rimski uticaj na Ilire je bio snažan, mnoga ilirska naselja su izgraðena u rimskom stilu ali Iliri nastavljaju biti većina na području Bosne te se i sva ilirska područja ujedinjuju u jednu rimsku provinciju zvana Ilirija. A Ilirija je pokrivala cijelo područje danasnje Bosne i Hercegovine. Iliri isto kolko se vidi i kasnije većinom ostaju vjerni svojoj kulturi iako se nesmije zaboravit rimski uticaj.
Jedan Rimski historičar iz toga doba opisuje Ilirske vojnike kao “rulju”, koja izgleda poput “divljaka” i koja ulijeva strah u kosti svojim izgledom, govorom i ponašanjem”… Mnogi drugi Rimski i Grčki izvori zauzimaju istovjetan “superioran” stav prema njima. Zanimljiv je jedan komentar, koji je sačuvan, od Grckog geografa po imenu Strabo (63 p.n.e. – 25 n.e.), gdje on bilježi da je tetoviranje bilo veoma prošireno meðu Ilirima. Njegovo svjedočenje o tome je potvrdjeno mnogo, mnogo kasnije, kada arheolozi u Ilirskim grobnicama širom Bosne, nalaze i igle za tetoviranje.
Mnoga druga arheološka nalazista ukazuju i na duhovni život Ilira, koji je prije svega bio zasnovan na njihovoj sprezi sa prirodom. Vrhovno božanstvo Ilira je bilo zamišljano kao dlakavo muško stvorenje, sa kozjim nogama i rogovima, a nazivano je Silvan.Silvanova pratilja je bila Dijana (Thana), boginja lova, divljači i prirode. Ona je na pronaðenim figurama predstavljena kao lovac sa strijelom u ruci i tulcem za strijele. Preko 300 spomenika Silvanu i Dijani je pronaðeno sirom Bosne, a naročito na prostorima Glamockog, Livanjskog, Duvanjskog polja, te u Srednjoj Bosni… Iliri su takoðer vjerovali i u gorske vile, nimfe, koje su im stitile izvore, potoke, planinske proplanke i pecine. Na spomenicima su predstavljene kao mlade razigrane i obnažene djevojke, i nerijetko u kolu u kojem svira Silvan.Tada, u antičko doba u Bosni postoji čak 40 različitih vjerovanja u 52 različita božanstva. Vjerovanje u vile je po bilješcima dr. Augusta Heimera još uvijek u 1903. godini postojala u Bosni.
Sa razdvajanjem Rimskog carstva područje Bosne postaje dio Zapadnog Rimskog Carstva gdje i ostaje do 3.vijeka i nalazi se na samoj granici sa Istočnim dijelom. U 3. vijeku na područje Bosne upadaju Goti i nanose teške poraze Rimskoj vojsci, ostajući prisutni na području Bosne sljedecih 300 godina, a takoðer se dogaðaju invazije Huna (u 4. vijeku) i Alana (u 5. vijeku). Početkom 6. vijeka Goti bivaju poraženi od Bizantijskog Cara Justinijana, te se područje Bosne, od tada, barem nominalno, nalazi pod kontrolom Bizantije. Uprkos svega Iliri ostaju većina u Bosni.
Krajem 6.vijeka na teritoriju Bosne stupaju dvije nove skupine, a to su Avari i Stari Sloveni. Historija Avara i Starih Slovena do toga trenutka je bila vrlo isprepletena… bivajući često saveznicima, ali i protivnicima, mada je dokazano da su Avari uvijek bili nadmoćniji, iako manje brojniji od Starih Slovena, prvenstveno zahvaljujući njihovom superiornijem vojničkom umijeću. Avari i Stari Sloveni se naseljuju u nizinskim dijelovima Bosne, a domicilno stanovništvo Iliri, koji su se već ranije krvno izmiješali sa Gotima i Keltima, povlači se u planine.
Tek kasnije, u dodiru ovih grupa, Slaveni i Avari upoznavaju tekovine staroevropske kulture. Iliri ostaju većina stanovništva ali zbog toga sto se u okruženju govori juznoslavenski jezik polahko oni sa ostalim autohtonim stanovnicima ga prihvataju te stanovništvo oko rijeke Bosne i dalje isto većinom ilirskog porijekla počinje da se identifikuje isključivo sa domovinom, njeno ime je bilo Bosna što dolazi iz ilirskog jezika i riječi “Bosona” što znači tekuća voda. Ovo označava rijeku Bosnu ili tada Bosonu ali i kasnije područje oko nje. Njeno stanovništvo daje sebi po njoj ime “Bošnjani” u narodnom smislu i tako možemo reći da su se iz naših ilirskih korijena izvukli naši prvi narodni preci. Ono sto karakteriše duhovnu stranu Bošnjana toga doba, jeste drugačiji mentalitet u odnosu na svoje susjede, drugačiji odnos prema vjeri, odbojnost prema svakoj vrsti podredjenosti i nasilja te puno veće poštivanje i odbacivanje stvari kao pljačka, ubijanje itd. kao i dalje veza sa prirodom, te su poznati kao “Dobri Bošnjani” ! Upadljiva je i totalna ravnopravnost muškarca i žene. Ovo dokazuje da Bošnjani nisu nastali od susjeda jer njihova kultura je bila skroz drugačija nego većinom od autohtonih Ilira.
Sve ovo ubrzo rezultira i formiranjem prve Bošnjanske Države i odupiranje Bošnjana prema bizantiskoj vlasti, prvi pisani tragovi o njoj iako još ne nezavisna se pojavljuju već 958 godine, kada Bizantijski Car Konstantin Porfirogenet u svome djelu “De administrando imperio”, opisujući države nad kojima ima vlast, po prvi put spominje “Horion Bosona”, što u prijevodu znači “Država Bosna”!
Legneda:
Odreðeni materijali korišteni sa stranice www.zemlja-bosna.com

Heftični bilten

Nikad više ne propustite veliku priču od Sandžaklije. Prijavite se za Heftični Bilten i svake hefte primajte e-mail s pričama koje morate pročitati.

Čitajte više

Search
Search

Slušajte audio izdanja magazina Sandžaklija

HEFTIČNI BILTEN

Prijavom na Heftični Bilten slažete se sa Uslovima korišćenja i politikom privatnosti.