SANDŽAK I BOŠNJACI

Sandzak_outline
Novo!
Close
Sačuvajte članke sa nalogom

Nakon što se prijavite preko Cafe Sandžak, možete sačuvati priče i lako ih pregledavati kasnije na bilo kojem uređaju.

U ovom kracem osvrtu nastojat cemo da prezentiramo za nase citatelje, drevni Sandzak i Bosnjake koji stoljecima zive u njemu. Poseban akcent stavit cemo na geografski polozaj i historijska dogadjanja u Sandzaku u periodu prije i nakon Berlinskog Kongresa (1878). Nadamo se da ce te biti zadovoljni sa ovim kracim prikazom, naravno bice nam zadovoljstvo da prezentiramo i vasa misljenja. Bujrum javite se.

Sandzak znaci bajrak / zastava. Sandzak je visestoljetni naziv za podrucje koje se danas nalazi u granicama SRJ, odnosno, koji se prostire izmedju dviju republika Srbije i Crne Gore. Sandzak obuhvata jugozapdani dio Srbije i sjeveroistocni dio Crne Gore, a granici se na sjeverozapadu sa Bosnom i Hercegovinom, na jugu sa Republikom Albanijom, i na jugoistoku sa Kosovom, koji vec duze vrijeme vodi bitku za svoju nezavisnost. Sve do 1912. godine, odnosno do pocetka Prvog balkanskog rata, Sandzak je cinio jedistvenu administrativno-teritorijalnu cjelinu sa upravnim i kulturnim sjedistem u Novom Pazaru. Otuda je i dobio naziv Novopazarski Sandzak i kao takav je bio jedan od sedam oblasti koje su ulazile u sastav Bosanskog Sandzaka ( 1580. g.). Granice Sandzaka je odredjivao tok historijskih dogadjanja na balkanskom poluostrvu, koji su prolazili kroz verifikacije medjunarodnih ugovora. Posljednje granice potvrdjene su Tackom 25. Berlinskog kongresa (1878), koji je od tada bio zasebna cjelina u okviru Osmanskog carstva. A dvije godine prije, znaci 1876. u Veneciji je vec bila potpisana konvencija o podjeli Sandzaka na dvije interesne sfere, tj. izmedju tadasnje knezevine Srbije i knezevine Crne Gore, mada im to nije poslo za rukom do pocetka balkasnkih ratova. Oktobra 1912. godine pocinje Prvi balkanski rat, kada srpska i crnogorska vojska napada Sandzak, vrse masovne zlocine i progone nad bosnjackim narodom i tada uspostavljaju liniju razgranicenja izmedju dvije vojske, da bi to razgranicenje konacno potvrdili i Beogradskim Ugovorom iz 1913. godine. Nakon toga poceo je nezaustavljiv egzodus Bosnjaka ka Turskoj i jednim dijelom ka maticnoj domovini Bosni. Tada je iz crnogorskog dijela, tj. Plava, Gusinja, Rozaja, Bijelog Polja, Pljevalja, Berana, Kolasina, Niksica…od aprila, maja i juna 1914. godine preko luke Bar samo za Tursku iselilo oko 20.000 Bosnjaka. Dok iz srbijanskog dijela tj. iz Novog Pazara, Tutina, Sjenice, Priboja, Nove Varosi, Uzica, Beograda, Vranja… se iselilo preko 50.000 bosnjackog stanovnistva. Sredinom pedesetih godina, Bosnjaci su ponovo natjerani na iseljavnje. Prema tadasnjem Savjetu za pitanje iseljenika za Tursku se iz Sandzaka, Kosova i Makedonije iselilo preko 250.000 Bosnjaka. Mada prema nekim historijskim zapisima ovaj broj bi mogao biti puno veci.
I kako reko smo, Sandzak je nekada bio najistocniji dio Bosne, odnosno petsto godina je bio dio Bosanskog pasaluka, dok upravo danas, iako Bosnjaci Sandzaka cine nerazdvojivu etnogenetsku, vjersku i nacionalnu cjelinu sa Bosnjacima Bosne i Hercegovine, izmedju njih je granica koja ih razdvaja. Ta zajednicka granica izmedju njih je ujedno i njihov zajednicki mezar koji im priredjuju svakih nekoliko godina njihovi krvolocni susjedi. A to je krvava rijeka Drina.
Sandzak se prostire na povrsini od 8687 cetvornih kilometara. Prema popisu stanovnistva iz 1991. godine, ako se moze uzeti kao validan, na prostoru Sandzacka je zivjelo oko 440.000 stanovnika, od ovog broja je bilo oko 60% Bosnjaka, dok ostatak su cinili Albanci, Romi, Crnogorci, Srbi, i ostali. Kako rekosmo, Sandzak je podijeljen izmedju Srbije i Crne Gore. U Srbiji je ostalo 6 opcina, i to Novi Pazar, Sjenica, Tutin, Prijepolje, Priboj i Nova Varos, dok u Crnoj Gori 5 opcina Plav, Berane, Rozaje, Bijelo Polje, Pljevlja, vjerovatno od uskoro i Petnjica koja se bori za svoj opcinski status.
Bosnjaci u Crnoj Gori od ukupne populacije cine oko 20 odsto, dok u Srbiji ih ima oko 2.5 odsto, a na nivou SRJ ovaj procenat iznosi oko 3.5 odsto. Bosnjaci u CG Sandzaku cine apsolutnu vecinu u Plavu, Rozaju, dok u Bijelom Polju je pola pola. Dobar broj bosnjacke populacije zivi jos u Podgorici, Baru, Niksicu, Ulcinju, Heceg Novom… U srbijanskom dijelu Sandzaka Bosnjaci cine apsolutnu vecinu u Novom Pazaru, Tutinu, Sjenici, dok ih znacajan broj jos uvijek zivi u Beogradu. Zatim, Bosnjaka ima u Vojvodini u Banatskom Brestovcu. Ostalo ih je jos uvijek da zive u Podunavskom, Zajecarskom, Sumadijsko-pomoravskom i Podrinjsko-kolubarskom regionu. Mada srpsko-crnogorska agresija na Bosnu i Bosnjake, koja je pocela 1992. godine, je natjerala ponovo Bosnjake iz navedenih krajeva na egzodus, tako da nam nije poznato koliko ih je sada ostalo da zive u tom dijelu SRJ, tj. van sandzacke regije.

OPCINAKM2BOSNJACI % OSTALI %UKUPNO
Novi Pazar 74269.00081 17.0001986.000
Sjenica105628.00083 6.0001734.000
Tutin74134.00098 1.000 235.000
Prijepolje82923.00050 23.0005046.000
Priboj55214.50040 21.5006036.000
Nova Varos579 2.000 9 21.000 9123.000

Plav48616.00080 4.0002020.000
Berane100015.00030 35.0007050.000
Rozaje43219.00095 1.000 520.000
Bijelo Polje92425.00050 25.0005050.000
Pljevlja134616.00040 24.0006040.000
Ukupno8687261.50060 178.50040 440.000

Esad R. KRCIC

Heftični bilten

Nikad više ne propustite veliku priču od Sandžaklije. Prijavite se za Heftični Bilten i svake hefte primajte e-mail s pričama koje morate pročitati.

Čitajte više

Search
Search

Slušajte audio izdanja magazina Sandžaklija

HEFTIČNI BILTEN

Prijavom na Heftični Bilten slažete se sa Uslovima korišćenja i politikom privatnosti.